Pranjanska evakuacija

Osobena spasilačka akcija, u vojnoj istoriji upamćena kao operacija „Vazdušni most“, a šifrovana pod imenom „Halijard“, koja je skoro 60 godina čuvana u najstrožoj tajnosti, danas se smatra jednom od najvećih vojnih operacija. 

Pranjanska evakuacija

Pranjanska evakuacija

Osobena spasilačka akcija, u vojnoj istoriji upamćena kao operacija „Vazdušni most“, a šifrovana pod imenom „Halijard“, koja je skoro 60 godina čuvana u najstrožoj tajnosti, danas se smatra jednom od najvećih vojnih operacija. 

autor teksta
Sara Marinković | Demostat | Beograd 30. Nov 2017 | U fokusu

Savezničke snage su tokom Drugog svetskog rata nebo nad Jugoslavijom koristile kao koridor za bombardovanje strateških ciljeva, pre svega naftnih postrojenja nemačkog Verhamta oko mesta Ploeštija u Rumuniji. Prema američkim istorijskim izvorima, do avgusta 1944. godine, oboreno je 350 savezničkih bombardera. Veliki broj pilota oboren od strane nacista, završava u selu Pranjani, u regionu koji drže četnici pod komandom generala Dragoljuba Draže Mihailovića. O američkim pilotima, koji su se zadesili na teritoriji koja je bila pod okupacijom nacističke Nemačke, starali su se ne samo četnici već i stanovnici sela Pranjani u blizini Gornjeg Milanovca.

Sam kraj Drugog svetskog rata (1944. godine), meštani takovskog kraja, u saradnji sa snagama generala Mihailovića, timom američke vojnoobaveštajne službe i savezničkim avijatičarima, izgradili su improvizovanu avionsku pistu na Galovića poljani. Izgradnju piste je predvodio poručnik američke obaveštajne službe Džordž Muslin, koji je među meštanima bio poznatiji kao „Đorđe Amerkinac“, a pomagao mu je kapetan Jugoslovenske vojske u otadžbini, Zvonko Vučković. Dugačka nešto manje od kilometar i širine oko 200 metra, Galovića poljana je morala biti poravnata i produžena, kako bi služila za sletanje transportnih aviona.

Operacija je tekla od 9. avgusta do 5. septembra 1944. godine, kada je u dnevnim i noćim letovima evakuisano više stotina savezničkih avijatičara. Sa Galovića poljane su uzletali saveznički avioni i prevozili pilote iz Jugoslavije u italijansku luku Bari. Bez podrške stanovništva, piloti, među kojima je bilo Amerikanaca, Kanađana i Britanaca ne samo da ne bi preživeli, već ne bi bili ni evakuisani. Operacija „Halijard“ se zato smatra jednom od najuspešnijih spasilačkih misija oborenih savezničkih pilota iza neprijateljskih linija u okupiranoj Evropi tokom Drugog svetskog rata.

U znak zahvalnosti za napore uložene pri spasavanju savezničkih pilota, general Dragoljub Draža Mihailović je posthumano odlikovan ordenom Legije zaslužnih od strane američkog predsednika Harija Trumana, 29. marta 1948. godine. Legija zaslužnih je najveći orden koji Sjedinjene Američke Države dodeljuju strancima, a u obrazloženju za dodelu istog navodi se: „General Dragoljub Mihailović izvanredno se istakao kao glavni zapovednik jugoslovenskih oružanih snaga i docnije kao ministar vojni, organizujući i vodeći krupne snage otpora protiv neprijatelja koji je okupirao Jugoslaviju, od decembra 1941. do decembra 1944. godine. Zahvaljujući neustrašivim naporima njegovih trupa, mnogi američki avijatičari bili su spaseni i bezbedno vraćeni na savezničku stranu. General Mihailović i njegove snage, uprkos nedovoljnom snabdevanju i boreći se u izuzetno teškim uslovima, materijalno su doprineli savezničkoj borbi i bili svedoci u izvojevanju konačne savezničke pobede“. Orden je pod oznakom „strogo poverljivo“ okriven 1968. godine u arhivi Stejt departmenta

Iako su Titovi partizani na jugu Srbije takođe pomagali u evakuaciji savezničkih pilota, zbog ideoloških motiva i nasleđa Drugog svetskog rata, opterećenog elementima građanskog sukoba u posleratnoj Jugoslaviji, operacija „Vazdušni most“ bila je potpuno nevidljiva i decenijama čuvana od domaće javnosti u najstrožoj tajnosti.

Kopredsedavajući srpskog kokusa u Predstavničkom domu američkog Kongresa, Ted Po, govoreći o godišnjici operacije „Halijard“ istakao je: „Tokom dugih, mračnih i žalosnih dana Drugog svetskog rata, Srbi i Amerikanci su uspeli u misiji koja je u tajnosti čuvana skoro 60 godina. Operacija Halijard postala je najveća operacija spasavanja američkih avijatičara u istoriji“. Prema njegovim rečima, misija ne bi bila uspešna bez hrabrosti srpskog naroda. „Godine 1944, kada su saveznici napredovali u evropsku tvrđavu, američki bombarderi sa sedištem u južnoj Italiji počeli su napade na nemačke vitalne isporuke nafte u Rumuniji. Petnaesta vazduhoplovna snaga pokrenula je skoro 20.000 aviona u Istočnu Evropu kako bi degradirale Hitlerovu ratnu mašinu. Da bi to uradili, morali su da lete preko Jugoslavije koja je okupirana nacistima. Srbi koji su se odupirali nemačkim snagama od 1941. godine, rizikovali su sopstvene živote kako bi spasili američke avijatičare i sakrili ih od nacista“, rekao je Po. Govoreći o evakuaciji, Ted Po je istakao: „Dana 10. avgusta, nenaoružani američki C-47,  leteći preko teritorije neprijatelja, sleteo je na improvizovanom aerodromu, koji su sagradili i zaštitili lokalni Srbi u blizini sela Pranjani. Više od 500 savezničkih avijatičara je tajno spaseno i prebačeno u Italiju“. Kongresmen Po smatra da se je nepohodno istaći da savez sa Srbijom i srpskim narodom datira još iz perioda Prvog svetskog rata. „Pre sto godina, Srbija se suprotstavila agresiji iz većeg austrijsko-mađarskog carstva i tome treba da se divimo. Srpska bobra protiv tiranije, stvorila je uslove da se Sjedinjene Američke Države uključe u Prvi svetski rat u Evropi i bore se za slobodu“, rekao je Po. On je pri stavu da je zajednička posvećenost slobodi i duh misije Halijard i dalje živi u bliskim vezama između Sjedinjenih Američkih Država i Srbije. „Kao i u oba svetska rata, Srbija i SAD se i dalje suočavaju sa zajedničkim pretnjama. I danas sarađujemo kako bismo sačuvali zajedinčku bezbednost. Srpski vojnici služe zajedno sa američkim snagama u borbi protiv terorizma u Avganistanu, a Srbija je partner u sprečavanju širenja terorizma u Srbiji i Evropi“, navodi Po. Na kraju svog govora, Ted Po je naglasio: „Sa našim zajedničkim događajima u operaciji Halijard, našoj kombinovanoj istoriji i našoj borbi za slobodu, američki narod je zauvek zahvalan Srbima koji su pritekli u spasavanje Amerikanaca tokom mračnih dana Drugog svetskog rata“.

Operaciju „Vazdušni most“ hrabro su izvele antifašističke snage otpora, a pripadnici Vazduhoplovnih snaga SAD, po povratku u otadžbinu, posvedočili su o požrtvovanosti lokalnih srpskih seljana, koji su ih hranili i štitili, u nekim slučajevima i do šest meseci. Snažne prijateljske veze i zajedničke borbe tokom dva svetska rata, služe kao potencijal za novu saradnju i razvoj dubljih partnerskih odnosa između Republike Srbije i Sjedinjenih Američkih Država, koji su upravo zasnovani na pozitivnim primerima iz prošlosti.  

Komentari
demostat komentari

Milan

Poštovana gospođo, ako je tako kako pišete kako to da Amerikanci nisu odlikovali đenerala Dražu odmah nako završetka takvog poduhvata, doduše jedinog od kraja 1941.godine pa do kraja rata u korist saveznika,već udarili kontru Titu kada se razbuktao hladni rat a videli da je on u sovijalističkom taboru. Sa zadovoljstvom Vam nudim tekst istoričara Antona Miletića, što ste i sami trebalo da pribavite pre pisanja ove ode četnicima jer bi ste videli da su partizani spsli mnogo više američkih vazduhoplovaca.Draža ih je do dolaska Amerikanaca u njegov štab predavali Nemcima pa je i organizovana ekipa da to spreči "Hailard". Dakle, evo tog teksta objavljenog prošlog meseca: " ANTUN MILETIĆ - Kakva simbolika: NATO, Draža Na 70-toj stranici časopisa „PEČAT“ br 479 / 14. 07.2017. objavljen je tekst autora Dagomira Antončića pod naslovom „POGLED S GALOVIĆAT Interesantna ideja, autor se našao na Galovića brdu iznad Pranjana, Tada mu je proradila „bujna mašta, pa ispade svašta” Istorijska distanca za ocenu NATO još nije vremenski moguća, ali da je taj NATO počinio stravičan ratni zločin nad Srbijom je nesporan. Ali za Dražu i Tita istorijska dokumenta razne provijencije su dostupna i ako je istorija nauka-učiteljica života, ne može se pisati jednostrano, kako je to uradio pomenuti autor. Reč je o spašavanju savezničkih avijatičara u Drugom svetskom ratu na tlu jugoslavije. Ko je i kako spašavao savezničke pilote. Spašavanje Savezničkih avijatičara počelo je od strane NOVJ decembra 1943. godine. Američki general Ira Iker zrazio je 12. marta l 945. godine toplti zahvalnost u vezi spašavanja njegovih pilota. Tome se pridmžio i general Natan F. Tvajnig komandant 15. Američke vazduhoplovne armije. Od tada (decembra 1943.) pa do kraja rata (maj 1945.) NOVJ-JA je spasila: 1.585 Amerikanaca, 267 Engleza i 1.222 savezničkih avijatičara ili ukupno 3.074. I to nije sve. Na Viškom aerodromu spašeno je 215 aviona sa njihovim posadama, oko 1.935 avijatićara-vazduliopilovaca-pilota. Mnoge od njih je Skupština FNRJ odlikovala. što je objavljeno u Službenim novinama. A o njihovom životu kod boraca NOVJ ima sijaset zahvalnica i priznanja, posebno američkih avijatičara. Kad je reč o četničkom pokretu, ili kako su se oni nazivali Jugoslovenska vojska u otadžbini pod komandom Dragoljuba Mihailovića - Draže, Amenkanci članovi vojnih misija u njihovim formacijama imali su maja 1944. informacije da se kod četnika nalazi svega 29 američkih pilota. Međutim, proverom Američkih vojnih misija konstatovano je da je njihov broj daleko veći, te su formirali „ŠTABJ tj. JEDINICU ZA SPAŠAVANJE VAZDUŠNIH POSADA”. Ovaj Štab je ustanovio tačan broj broj, a zatim osposobio sa 300 seljaka i 35 tovrnih kola aerodrom kod sela Pranjani. Ovaj Američki štab je brojao 7 Amerikanaca i već 9. 08. 1944. na aerodrom Pranjani se spustilo 14 transportnih aviona (Daglas C-47) i zaključno sa 10. 08. 1944. evakuisali 225 američkih avijatičara. U narednoj evakuaciji 27. 08, 1944. evakuisano je 15 avijatičara, u trećoj evakuaciji 28. 08. 1944. evakuisano je u četvrtoj 06. 09. 1944. još 17. Peta evakuacija je usledila 17. 09. 1944. sa 20 avijatičara, šesta 1.11. 1944. sa 3 avijatičara, i poslednja sedma 27. 12. 194-i. sa 20 avijatičara. Ovim poslednjim transportom je komandovao zamenik komandant 15. vazduhoplovne armije pukovnik, a zatim general Džordž Krajger. Znači, četnici pod komandom Dragoljuba Mihailovića - Draže su spasili, uz angažovanje američke vojne misije 372 avijatičara – vazduhoplovca i 66 civila, ili ukupno 438. Cela operacija je izvedena pod šifirom ,,Harijard“. Izvor: Časopis „Istina o NOB u Jugoslaviji“, broj 42, novembar 2017. 9. Dec 2017
U fokusu
Od dijaspore u Srbiju pristiglo 2,8 milijardi evra
Od dijaspore u Srbiju pristiglo 2,8 milijardi evra

*  Između 5 i 10 odsto primljenih doznaka u Srbiji se iskoristi za ...

Pranjanska evakuacija
Pranjanska evakuacija

Savezničke snage su tokom Drugog svetskog rata nebo nad Jugoslavijom koristile ...

Vazdušni most - Operacija Halijard
Vazdušni most - Operacija Halijard

Orkestar ratnog vazduhoplovstva SAD izvodi himnu Bože pravde. Američki ambasad...

Odnosi Beograda i Skoplja – od dna do vrha
Odnosi Beograda i Skoplja – od dna do vrha

Nakon izrazito tenzičnih odnosa u poslednjih šest meseci čini se da pon...

Novo lice sprske opozicije - Slavica Janković
Novo lice sprske opozicije - Slavica Janković

Ako je predsedničku kampanju vodio neprekidno pojavljujući se sa Slavicom Jank...

demostav
NAJČITANIJE
Vučić i "ranjena srna"
Vučić i "ranjena srna"

Izgovorio je pred nekolicinom novinara na brifingu zbog priče "svađa na travnj...

Seća li se Vučić Desnice?
Seća li se Vučić Desnice?

Vladimir Jugović je otprilike pitao Miloševića da li se nekad bavio spo...

Aprilski pakt – ostaviti Goranu Vesiću Beograd
Aprilski pakt – ostaviti Goranu Vesiću Beograd

Ako smo hteli da verujemo da postoje, posle ispovedanja Dragana Šutanovca...

Dva Dragana i propast Demokratske stranke
Dva Dragana i propast Demokratske stranke

DS će možda nastaviti da postoji, ali nikako u značajnom političkom obliku. ...

Predsednik Demokrata Crne Gore ekskluzivno za Demostat
Predsednik Demokrata Crne Gore ekskluzivno za Demostat

  U junskom istraživanju crnogorskog Centra za demokratiju i ljudska pr...

2017. Sva prava zadržana.
Zabranjeno je svako kopiranje sadržaja sajta.

Izrada sajta Creative Web